غفلت از تولید فولاد‌های‌تک: فرصتی از دست رفته در صنعت استراتژیک

صنعت فولاد ایران در دهه‌های گذشته موفقیت‌های چشمگیری به دست آورده است. با هدف دستیابی به تولید ۵۵ میلیون تن فولاد تا سال ۱۴۰۴، این صنعت به یکی از مهم‌ترین بازیگران در میان صنایع کشور تبدیل شده است. ایران که زمانی واردکننده بیش از ۱۵ میلیون تن فولاد بود، اکنون ظرفیت صادرات ۱۰ میلیون تن فولاد را دارد و در رتبه دهم تولید فولاد جهان قرار گرفته است. با این حال، رشد در صنایع پایین‌دستی فولاد همچنان به اندازه کافی محقق نشده است و از پتانسیل تولید فولاد‌های با ارزش افزوده بالاتر غفلت شده است.

اهمیت تولید فولاد‌های‌تک در اقتصاد

در حال حاضر، بیش از نیمی از تولید فولاد ایران به صنعت ساختمان‌سازی اختصاص دارد، ۱۲ درصد آن در صنعت خودروسازی استفاده می‌شود و ۱۶ درصد دیگر در تجهیزات مکانیکی به کار می‌رود. در عین حال، تولید فولادهای خاص و آلیاژی با ارزش افزوده بالا که تنها ۱۲ درصد از تولید جهانی فولاد را شامل می‌شود، در ایران به میزان کافی توسعه نیافته است. از تولید ۳۰ میلیون تن فولاد در سال ۱۴۰۰، تنها ۶۰۰ هزار تن آن به فولادهای با ارزش افزوده بالا اختصاص یافته است، که نشان‌دهنده فاصله بزرگ ایران با استانداردهای جهانی است.

لزوم توسعه تولید فولادهای خاص

محمدحسین بصیری، کارشناس فولاد در این زمینه معتقد است که یکی از بزرگترین اشتباهات در اقتصاد کشور، صادرات مواد خام با ارزش افزوده پایین است. او توضیح می‌دهد که ایران در زمینه تولید فولاد به مرحله صادرات شمش رسیده است که این خود نیز نوعی صادرات مواد خام محسوب می‌شود. او تاکید می‌کند که سرمایه‌گذاری‌های داخلی باید از تولید شمش به سمت تولید فولادهای خاص و آلیاژی حرکت کنند تا علاوه بر افزایش درآمد، بازارهای صادراتی جدید و با ارزش افزوده بالا ایجاد شود.

چالش‌های صنعت فولاد و خام‌فروشی

بصیری همچنین به موضوع خام‌فروشی در دیگر بخش‌های اقتصادی کشور نیز اشاره کرد و گفت که ایران نه تنها در صنعت فولاد بلکه در صنایع نفت و گاز نیز همچنان به صادرات مواد خام با کمترین ارزش افزوده ادامه می‌دهد. او از نبود دانش فنی و تخصص لازم در صنایع پایین‌دستی به عنوان یکی از دلایل عدم پیشرفت در تولید فلزات «های‌تک» یاد کرد و اظهار داشت که بدون بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، نمی‌توان به تولید محصولات با ارزش افزوده بالا دست یافت.

حرکت به سمت تولید فولادهای خاص با سیاست‌های مشوقانه

بصیری بر این باور است که سیاست‌های اقتصادی کشور باید به گونه‌ای تنظیم شود که به سمت تولید فولادهای خاص و آلیاژی حرکت کند. او توضیح داد که استفاده نادرست از منابع معدنی تجدیدناپذیر کشور بدون تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر، به هدر رفتن این منابع منجر می‌شود. با بهره‌گیری از سیاست‌های مشوقانه و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های جدید، ایران می‌تواند به تولید محصولات فولادی با ارزش افزوده بالا دست یابد و از اتلاف منابع جلوگیری کند.

بهره‌گیری از تجارب بین‌المللی برای توسعه صنایع فولاد

بصیری همچنین به لزوم بهره‌گیری از تجارب کشورهای پیشرفته در زمینه توسعه صنایع پایین‌دستی فولاد اشاره کرد. او پیشنهاد می‌کند که همانند تجربه‌ای که ایران در پارس جنوبی با حضور شرکت‌های خارجی به دست آورد، در صنایع دیگر نیز باید از فناوری‌های روز دنیا بهره گرفته شود تا ایران به مرور زمان به خودکفایی در تولید محصولات های‌تک و با ارزش افزوده بالا برسد.

توسعه فناوری و تولیدات خاص، کلید آینده صنعت فولاد

در نهایت، بصیری تاکید می‌کند که کشورهای توسعه‌یافته به سرعت با ایجاد کارخانه‌های مدرن و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، صاحب فناوری می‌شوند. ایران نیز باید با بهره‌گیری از فناوری‌های روز دنیا در صنایع فولاد و دیگر صنایع معدنی، به سمت تولیدات خاص و ایجاد ارزش افزوده بیشتر پیش برود. این مسیر می‌تواند به تقویت صنعت فولاد و افزایش سهم ایران در بازارهای جهانی منجر شود.